IL-BINI TAL-KNISJA

 

Il-bżonn ta' knisja akbar mill-Oratorju ta’ Triq id-Duluri kienet ilu jinħass għal diversi snin u dan minħabba li l-Oratorju kien sar żgħir wisq sabiex jaqdi l-ħtiġijiet tan-nies tal-inħawi li kienu qed jiffrekwentawh.  L-idea li tinbena knisja akbar kienet ta’ Dun Edgar Vella Anastasi, saċerdot ħabrieki u żagħżugħ mimli ħeġġa u eneġrija.  Dun Edgar li kien maħtur rettur tal-oratorju fit-8 ta’ Novembru 1950 ma qagħadx jitlef żmien sabiex jibda jiġbor il-fondi neċessarji, u malli kellu somma mhux ħażin hu xtara biċċa art ta’ madwar 655 metru kwadru fi Triq Lord Lloyd.  Din l-art inxtrat għas-somma ta’ Lm108 mingħand is-Sur Pawlu Grixti, bl-atti tan-Nutar John Tabone Adami.  Il-kuntratt tagħha sar fl-24 t’April 1957.

 

Id-disinn tal-knisja l-ġdida sar minn Ġuże` Damato, bil-Perit Karmenu Cumbo jiffirma l-pjanti.  Malli nbeda x-xogħol il-flus miġbura spiċċaw fix-xejn u hawnhekk Dun Edgar kellu jirrikorri għand l-Awtoritajiet tal-Knisja ġewwa l-Kurja.  Fl-10 ta’ Diċembru 1958 Dun Edgar kien ingħata self ta' Lm 3,000  sabiex imbagħad fil-25 ta’ Jannar tal-1961 u kien ġie misluf Lm 5,000 oħra.

 

L-ewwel xogħol li kien sar kien it-tħaffir tal-blat.  Malli dan kien lest kienet inbniet u ssaqfet is-sala ta’ taħt il-knisja u malli din kienet lesta beda jsir il-quddies, l-ewwel fil-Ħdud u l-festi u aktar tard anki dak ta' kuljum. Minn hawnhekk il-quddiem l-Oratorju ċeda postu għal sala akbar, wara diversi snin ta’ ħidma għas-servizz lill-komunita`.  Aktar tard din is-sala ssemmiet propju għal Dun Edgar.

 

Fit-23 ta’ Marzu 1958, waqt ċerimonja sabiħa u fil-preżenza ta’ E.T. l-Isqof Emmanuel Galea, Dun Mattew Chircop, il-Kanonku Micallef, Dun Ġużepp Aquilina u Dun Edgar Vella  tqegħdet l-ewwel ġebla ta’ dan it-tempju l-ġdid.  Il-parrinijiet kienu l-Kavallier Antonio Theuma u s-Sur Antonio Bezzina.  Waqt din l-okkażjoni ġew ukoll esposti għall-pubbliku l-pjanti ta’ dan il-proġett meraviljuż li kellu jwassal għall-bini ta’ din il-knisja.

 

Minkejja l-problemi u d-diżappunti l-knisja bdiet tiela aktar malajr milli wieħed kien qed jistenna.  Hija verament ħassra li Dun Edgar Vella ma rax lil dan il-proġett jintemm, wara tant snin ta’ ħidma u sagrifiċċji kbar.  Dun Edgar miet fl-20 ta’ Novembru tal-1962 wara li kien ilu aktar minn tnax-il sena rettur.  Kulħadd kien jaf li hu kien marid iżda ħadd qatt ma stenna li l-mewt kienet daqshekk fil-qrib.  Postu ħadu Dun Ġużepp Mifsud Bonniċi li aktar tard sar ukoll l-ewwel kappillan tal-parroċċa.

 

Fil-bidu t’Awwissu tal-1963 ix-xogħol tal-bini kien lest u fis-16 tal-istess xahar waqt ċerimonja sabiħa, il-knisja tbierket mill-E.T. l-Isqof Emmanuel Galea.  Dakinhar tqaddset l-ewwel quddiesa fuq l-altar li kien mgħoti ftit qabel lill-knisja mis-Sur Antonio Theuma.  Imbagħad fl-20 t’Awwissu, l-Arċisqof Monsinjur Mikiel Gonzi ikkonsagra lil dan l-istess altar.

 

 Fl-1 ta’ Lulju 1966, l-knisja tal-Immakulata Kunċizzjoni saret viċi-parroċċa tal-Parroċċa ta' San Gejtanu, b’digriet li kien maħruġ mill-Arċisqof Mikiel Gonzi nhar il-15 ta’ Gunju 1966.  Imbagħad b’digriet ieħor din id-darba maħruġ fit-28 ta’ Diċembru tal-1967, il-Kurja ta’ Malta ħabbret it-twaqqif ta’ din il-parroċċa, taħt it-titolu tal-IMMAKULATA KUNĊIZZJONI TAL-VERĠNI MARIJA. Dan id-digriet ġie fis-seħħ nhar l-ewwel ta’ Jannar tal-1968.  B’hekk il-knisja tal-Kunċizzjoni saret parroċċa bit-territorju tagħha meħud il-biċċa l-kbira mill-parroċċa ta’ San Gejtanu tal-Ħamrun u partijiet żgħar mill-parroċċa ta’ San Ġużepp tal-Imsida.  

 

IL-KNISJA PARROKKJALI

 

Kif diġa ntqal qabel, il-knisja nbniet fuq id-disinn tas-Sur Ġuże` Damato, bil-pjanti neċessarji jsiru u jiġu ffirmati mill-Perit Carmelo Cumbo.  L-ispiza totali kienet tammonta l-eluf tal-liri bix-xogħol tal-bini jdum sejjer għal madwar ħames snin u nofs.  Fil-fatt l-ewwel ġebla tpoġġiet nhar it-23 ta’ Marzu 1958 u x-xogħol tal-bini kien lest għall-bidu t’Awwissu tal-1963.

 

L-istil li bih hija mibnija l-knisja jqarreb ħafna lejn il-Joniku.  Fil-faċċata, fin-nofs insibu l-bieb prinċipali, b’għoli ta’ tnax-il filata.  Fuqu imbagħad hemm tieqa kbira nofs tond, msaqqfa b’arkata u li fiha hemm rappreżentazzjoni Marjana maħduma fil-ħġieġ.  Imbagħad fuq l-arkata hemm l-iskrizzjoni “Madonna Berikna”, xogħol fil-bronż li sar fl-1988.

 

Fuq kull naħa tal-bieb prinċipali hemm żewġ bibien laterali, iżgħar fil-qies u mwaqqfa fuq 8 filati.  Fuq dawn iż-żewġ bibien hemm żewġ twieqi tondi dekorati b’lavur ħafif fejn oriġinarjament fihom kellu jsir l-arloġġ. 

 

Fil-faċċata nsibu ukoll sitt kolonni kwadri bi 23 filata u kapitell Joniku.  Fuqhom hemm fontispizju u gwarniċ maħduma fuq l-istess stil.  Fuq il-fontispizju hemm statwa ta’ Marija Immakulata li kienet nħadmet mill-artist Ħamruniż Ġorġ Atkins fl-1987 u li tpoġġiet hemmhekk nhar it-3 ta' Jannar tal-1988.

 

Il-koppla tal-knisja hi kollha kemm hi maħduma bil-konkos rinfurzat, u sserraħ fuqha hemm lanterna li fiha 48 tieqa (16 kbar u 32 żgħar).  Il-lanterna tlestiet fil-5 ta’ Diċembru 1970 fuq disinn tal-Perit Aquilina.  Fuqha, jiddomina lill-parroċċa mbagħad hemm salib kbir tal-azzar.

 

Eżatt biswit il-koppla hemm il-kampnar maħdum bil-ġebla tal-franka bi stil Joniku ħafif.  Fil-parti ta’ fuq ta’ dan il-kampnar hemm sett t’erba` qniepen li nħadmu fil-funderija Achille Mazzola ta’ Vercelli fl-Italja u li jġibu l-isem ta’ Maria Concetta, Emanuela, Giuseppa u Gaetana.  Dan is-sett tpoġġa hemmhekk f’Mejju tal-1993 fl-okkażjoni tal-25 sena tal-parroċċa.

 

Il-knisja għandha għamla rettangulari b’qies ta’ 44 metru fond u 14-il metru wisa'.  Il-paviment tal-knisja hu miksi bil-granit griż tat-tip Sardo Grigio u b’żewġ faxxi granit aħmar tat-tip Cappo Bonito tul il-korsija. Id-disinn ta’ dan il-paviment sar minn Dun Ġino Gauci bix-xogħol isir mid-Ditta Mqabba Marbles Ltd. fl-1987.  Is-saqaf tal-knisja hu magħmul ukoll mill-konkos rinfurzat, miksi u miżbugħ bl-aħmar skur u isfar, l-istess bħal ma hi l-koppla. 

 

Pass importanti fit-tisbiħ tal-knisja tagħna kien sar fl-1973, meta fostna kien ġie l-Perit Taljan Monsinjur Valerio Vigorelli. Hu kien ġie sabiex jara l-knisja u janalizza x’kellu jsir sabiex il-knisja tingħata dehra aktar sabiħa u li tiġbdek. Kien hu li ddisinja s-sistema tad-dawl tal-knisja, id-dekorazzjoni tal-ħitan, tal-koppla, tas-saqaf tal-knisja u l-presbiterju. Kien hu li wara ħafna diskussjonijiet mal-kappillan tal-parroċċa, Dun Ġużepp Mifsud Bonniċi, ġie fdat bil-proġett tat-tisbiħ tal-knisja tagħna. 

 

Fuq il-parti ta’ quddiem fejn hemm il-presbiterju, il-knisja għandha tliet kappelluni fejn f’dak tan-nofs hemm it-titular u taħtu seba’ rappreżentazzjonijiet b’tema Marjana, l-arma tal-Parroċċa u l-arma tal-Papa Ġwanni Pawlu II, il-Papa ta' dak iż-żmien.  Dawn huma maħduma fil-mużajk, xogħol li sar l-Italja mid-Ditta T. Sarti ta’ Pietrasanta fl-1983.

 

Fuq kull ġenb tal-knisja, fuq nett u jmissu kważi mas-saqaf hemm filliera twieqi bi ħġieġ ikkulurit u b’disinji li jirrapreżentaw il-Litanija tal-Madonna.  Bejn dawn it-twieqi hemm numru ta’ kolonni kwadri, maħdumin bil-ġebla tal-franka u fuq il-fil. 

 

Il-presbiterju hu bla ebda dubju l-akbar opra li nsibu fil-knisja. Ix-xogħol sar mid-Ditta Spiteri Sacco tal-Ħamrun fl-1982 u hu kollu kemm hu magħmul mill-granit aħmar u rham kannella ċar.  Dan il-presbiterju hu mqiegħed skont kif tgħid il-liturġija moderna tal-Konċilju Vatikan II.  Id-disinn sar mis-saċerdot Perit Taljan Monsinjur Valerio Vigorelli.  Sensiela ta’ turġien, joħolqu diżlivelli fejn fuqhom insibu l-elementi ewlenin għall-presbiterju komplut.  Fin-nofs, fuq wara hemm it-turris, b’tabernaklu tal-bronż, maħdum fl-1983 fuq disinn ta’ Ġanni Bonniċi. Dan huwa l-post qaddis fejn tinżamm l-Ewkaristija.  Fuq quddiem imbagħad hemm l-altar mejda.  Fuq il-lemin hemm tlett sedji li jintużaw mill-konċelebrant u l-abbatini, filwaqt li fuq ix-xellug hemm l-Ambone u l-Battisteru.  Fid-daħliet tal-kappelluni, wara nett hemm il-post li normalment waqt xi funzjoni jintuża mill-kor, l-abbatini u ċ-ċelebranti. Taħt in-navata prinċipali hemm seba’ sedji tal-irħam griż, li saru fl-1987 mid-Ditta L.L.F. Ltd. 

 

Fuq in-naħa ta’ wara ħdejn il-bibien ta’ barra nsibu żewġ niċeċ, waħda għall-istatwa titulari ta’ Marija Immakulata u l-oħra ta' San Ġużepp.  Fuqhom imbagħad hemm żewġ niċeċ oħra li sal-ġurnata tal-lum għadhom vojta.  Bejn dawn in-niċeċ hemm gallerija, maħduma bil-lavur fil-ġebla tal-franka.  Taħtha, tissiġilla lill-knisja mill-ambjent storbjuż ta’ barra hemm antiporta tal-Eroko li saret fl-2001 mid-Ditta Saint Anthony Woodworks.

 

Ta’ min isemmi il-Via Sagra li tirrapreżenta l-passjoni ta’ Ġesu` Kristu, xogħol l-artist Ġanni Bonniċi.  Bejn il-Via Sagra, imwaħħla fuq il-pilastri hemm tnax-il salib tal-Konsagrazzjoni disinn ta’ Dun Ġino Gauci.  Dawn saru fl-1988 u huma magħmulin minn irħam griż u mużajk tad-deheb.

 

Fl-2008 u għal darb'oħra ngħata bidu għall-proġett tat-tisbieħ tal-knisja.  L-ewwel ma sar kien il-water-proofing tas-saqaf minn barra, sabiex aktar tard issewwew xi ħsarat strutturali fis-saqaf u fil-koppla. Imbagħad il-knisja nżebgħet mill-ġdid, b'kulur aktar vivaċi.  Il-proġett kien lest fl-2010.  Il-proġett li jmiss u li se jsir fis-snin li ġejjin hu dak tar-restawr tal-faċċata tal-knisja.

 

Fil-knisja wieħed isib ħames lapidi kommemorattivi, dik tat-Tqiegħid tal-Ewwel Ġebla tal-Knisja, tal-Għaxar Anniversarju tal-Parroċċa, tal-Għoxrin Anniversarju mit-Twaqqif tal-Parroċċa, tal-Wasla tal-Istatwa Titulari u fl-aħħar nett tal-Ħamsa u Gġoxrin Anniversarju tal-Parroċċa.